Bên trong một tổ ong dú: bánh tổ, hũ mật và ống cửa

Mở nắp một tổ ong dú lần đầu, người quen ong mật sẽ ngạc nhiên: không có cầu, không có bánh tổ lục giác nào cả.

Năm bộ phận chính

Ống cửa — dấu hiệu nhận biết

Đây là đặc điểm không lẫn với loài nào khác ở Việt Nam. Ong dú xây một ống nhỏ bằng sáp trộn nhựa cây nhô ra ở miệng tổ, thường màu nâu hoặc đen.

Ống này có chức năng thật:

• Thu hẹp lối vào nên dễ phòng thủ hơn
• Chỗ cho ong gác đứng — quan sát được từ ngoài
• Điều tiết không khí ra vào tổ

Đàn khoẻ giữ ống nguyên vẹn và đắp đều. Ống vỡ, méo, không được sửa là dấu hiệu đàn đang yếu.

Hũ mật — vì sao mật ong dú khác

Đây là bộ phận giải thích nhiều điều nhất về sản phẩm.

Ong mật trữ mật trong lỗ sáp lục giác rồi bịt nắp sau khi cô đặc kỹ. Ong dú trữ trong những cái hũ riêng lẻ — như bình nhỏ bằng sáp — và không cô đặc tới mức tương đương.

Hệ quả:

• Mật có độ ẩm cao hơn, thường trên 25%
• Loãng hơn, chua nhẹ do lên men tự nhiên chậm
• Cách thu hoàn toàn khác — không quay ly tâm được, phải chọc hoặc hút từng hũ
• Sản lượng thấp — hũ nhỏ và số lượng có hạn

Hũ chín thường sẫm màu hơn và đã được ong bịt kín — đây là dấu hiệu để biết hũ nào lấy được.

Vùng ấu trùng — nơi quan trọng nhất

Khi mở tổ kiểm tra, đây là chỗ cần nhìn đầu tiên.

Có ấu trùng đang phát triển nghĩa là:

• Ong chúa còn sống và đang đẻ
• Đàn đang gây dựng lực lượng
• Đàn có nguồn phấn đủ để nuôi ấu trùng

Không có ấu trùng mới qua nhiều tuần là dấu hiệu đáng ngại nhất — có thể đàn đã mất chúa, mà với ong dú thì mất chúa gần như là mất đàn.

Vì sao tổ không tháo lắp được

Toàn bộ cấu trúc dính liền vào nhau và dính vào thành thùng, nắp thùng qua lớp sáp bịt.

Đây là khác biệt căn bản với ong mật và nó giải thích:

• Vì sao mở tổ có chi phí — xé lớp sáp bịt, đàn phải dựng lại
• Vì sao không có thao tác kiểm từng cầu như ong mật
• Vì sao mất chúa khó cứu — không đưa chúa mới vào được
• Vì sao tách đàn là cắt và chia, không phải nhấc cầu ra

Vật liệu: sáp trộn nhựa cây

Ong dú không dùng sáp thuần mà trộn với nhựa cây. Vật liệu này dẻo hơn, dính hơn, và có mùi đặc trưng.

Hai hệ quả thực tế:

• Đàn cần nhựa cây quanh vườn — thêm một lý do giữ thảm thực vật đa dạng
• Quét sáp cũ vào thùng mới giúp đàn dễ chấp nhận — mùi quen thuộc là tín hiệu

Khi mở tổ nên nhìn theo thứ tự nào

1. Mức phủ của ong — có phủ kín phần lớn không, hay lọt thỏm trong khoang
2. Vùng ấu trùng — quan trọng nhất
3. Hũ mật và hũ phấn — có dự trữ không
4. Cấu trúc tổng thể — gọn gàng, không nhũn không mốc
5. Mùi — mùi sáp và mật là bình thường; chua gắt hoặc mốc là dấu hiệu xấu

Rồi đóng lại nhanh. Mỗi phút tổ mở là mỗi phút đàn phải xử lý tình huống thay vì làm việc.

Câu hỏi thường gặp