Không phải con nào trong tổ cũng làm việc như nhau. Công việc chia theo tuổi ong — hiểu điều này giúp đọc đúng những gì thấy khi mở nắp.
Ba loại cá thể
| Loại | Số lượng | Vai trò |
|---|---|---|
| Ong chúa | Một con đang đẻ | Đẻ trứng — nguồn duy nhất của ong mới |
| Ong thợ | Toàn bộ phần còn lại, đều là cái | Mọi việc khác trong và ngoài tổ |
| Ong đực | Xuất hiện theo đợt | Giao phối với chúa tơ |
Vì sao mất chúa gần như là mất đàn
Chúa là nguồn duy nhất sinh ra ong mới. Không có chúa thì không có trứng, không có ấu trùng, không có ong thợ thay thế lớp già chết đi.
Đàn ong dú tạo chúa mới rất chậm so với ong mật, và không phải lúc nào cũng thành công. Nên khi mất chúa:
- Đàn teo dần theo tốc độ ong già chết
- Sau vài tuần khó cứu dù ghép thêm ong
- Dấu hiệu sớm nhất: không thấy ong chở phấn về — không nuôi ấu trùng thì không cần phấn
Ong thợ làm gì theo tuổi
Cùng là ong thợ nhưng công việc thay đổi theo tuổi:
- Trẻ nhất — làm việc trong tổ: chăm ấu trùng, xây và sửa cấu trúc
- Giữa — nhận hàng từ ong về, xử lý mật và phấn, điều hoà nhiệt độ
- Lớn hơn — canh cửa
- Già nhất — bay ra ngoài kiếm ăn, việc nguy hiểm nhất
Đây là lý do đàn mới tách hay chậm phát triển: nếu ong mang theo lệch tuổi, đàn thiếu người làm một khâu nào đó và phải mất thời gian cân bằng lại.
Ong đực và ý nghĩa với người nuôi
Ong đực không kiếm ăn, không canh cửa, không chăm ấu trùng. Chúng chỉ có một việc và xuất hiện theo đợt.
Với người nuôi, thấy nhiều ong đực bay quanh một tổ là tín hiệu đáng chú ý — thường nghĩa là tổ đó đang có chúa tơ, có thể vì đàn chuẩn bị chia hoặc vừa thay chúa.
Ong canh cửa — thứ dễ quan sát nhất
Vì canh cửa là việc của lớp ong gần già, số lượng ong canh phản ánh cơ cấu tuổi của đàn.
- Có ong canh đều đặn — đàn có cơ cấu bình thường
- Không ai canh cửa — đàn quá yếu hoặc lệch tuổi nặng
- Nhiều ong tụ ngoài cửa bất thường — có thể đang phòng thủ
Ong dú không chích được
Nhắc lại vì nó liên quan tới cách đàn tự vệ: ong dú không có ngòi chích hoạt động được về mặt giải phẫu. Phòng thủ của chúng dựa vào:
- Cửa hẹp — ống sáp thu hẹp lối vào
- Số đông bám dính vào kẻ xâm nhập
- Bịt kín khi bị áp đảo
Nghĩa là đàn yếu thì gần như không tự vệ được — trách nhiệm bảo vệ chuyển sang người nuôi qua bát nước, chân trụ và mái che.
Câu hỏi thường gặp
Trong tổ ong dú có mấy loại cá thể?
Ba loại: một ong chúa đang đẻ là nguồn duy nhất sinh ong mới, ong thợ chiếm toàn bộ phần còn lại và đều là cái, và ong đực xuất hiện theo đợt chỉ để giao phối với chúa tơ.
Vì sao mất chúa gần như là mất đàn?
Vì chúa là nguồn duy nhất sinh ra ong mới, và đàn ong dú tạo chúa mới rất chậm so với ong mật, không phải lúc nào cũng thành công. Đàn teo dần theo tốc độ ong già chết, sau vài tuần khó cứu dù ghép thêm ong.
Dấu hiệu sớm nhất của mất chúa là gì?
Không thấy ong chở phấn về cửa tổ. Vì phấn là thức ăn của ong non, không nuôi ấu trùng thì đàn không cần phấn nữa.
Ong thợ làm việc gì theo tuổi?
Trẻ nhất làm việc trong tổ chăm ấu trùng và xây sửa cấu trúc, tuổi giữa nhận hàng và xử lý mật phấn cùng điều hoà nhiệt độ, lớn hơn thì canh cửa, già nhất bay ra ngoài kiếm ăn là việc nguy hiểm nhất.
Ong dú tự vệ bằng cách nào nếu không chích được?
Bằng cửa hẹp do ống sáp thu hẹp lối vào, số đông bám dính vào kẻ xâm nhập, và bịt kín cửa khi bị áp đảo. Nghĩa là đàn yếu gần như không tự vệ được, trách nhiệm bảo vệ chuyển sang người nuôi.