Ong dú chỉ nhân được một hai lần mỗi năm — chậm hơn hẳn ong mật. Tách sai thời điểm không chỉ hỏng lần đó mà mất luôn cả năm.
Vì sao tách sớm là mất cả hai đàn
Khi tách, cả hai phần đều yếu đi:
- Phần cũ mất quân và mất cấu trúc đã bị lấy đi
- Phần mới thiếu gần như mọi thứ — quân ít, cấu trúc mỏng, có thể chưa có chúa
- Cả hai phải xây lại bằng sáp và nhựa cây
Nếu đàn gốc chưa đủ mạnh, không phần nào đủ sức phục hồi — kết quả là hai đàn yếu thay vì một đàn khoẻ, và thường cả hai cùng sập.
Dấu hiệu đàn đã sẵn sàng
| Dấu hiệu | Nghĩa là |
|---|---|
| Cấu trúc kín gần hết thùng | Đàn đã dùng hết không gian |
| Ong bám cả mặt trong nắp | Quân đông |
| Ra vào cửa rất dày buổi sáng | Nhiều ong đi kiếm ăn |
| Nhiều hũ mật đầy | Có dự trữ để chịu xáo trộn |
| Khu ấu trùng rộng, có buồng mới | Chúa đang đẻ tốt |
| Thấy ong đực bay quanh | Có thể đang có chúa tơ |
Cần nhiều dấu hiệu cùng lúc, không phải một. Đàn đông quân nhưng ít dự trữ vẫn chưa nên tách.
Dấu hiệu chưa sẵn sàng
- Còn khoảng trống lớn trong thùng ong chưa tới
- Ít hoặc không thấy ong chở phấn về
- Hũ mật rỗng hoặc rất ít
- Vừa qua đợt sự cố — mốc, kiến, nắng gắt
- Vừa bị thu hoạch — đàn đang xây lại
- Khu ấu trùng không có buồng mới
Chọn mùa
Ngoài sức đàn, mùa cũng quyết định:
- Đầu mùa hoa rộ là tốt nhất — cả hai phần có nguồn để phục hồi
- Trời ấm, ổn định — không mưa dầm, không nắng gắt
- Tránh trước mùa khan hoa — hai đàn yếu bước vào tháng đói là hỏng
- Tránh mùa mưa bão — đàn mới chưa kịp bịt kín thùng
Nguyên tắc gộp lại: tách khi đàn mạnh nhất và thiên nhiên rộng rãi nhất, không tách khi cần thêm đàn.
Bao lâu tách một lần
Thực tế ở Việt Nam, một tới hai lần mỗi năm cho một đàn khoẻ là mức hợp lý. Người mới hay nôn nóng vì thấy đàn có vẻ đông, nhưng:
- Đàn cần vài tháng để phục hồi hoàn toàn sau tách
- Tách liên tục làm cả dòng đàn yếu dần qua các thế hệ
- Đàn yếu không tự vệ được vì ong dú không chích
Ghi lại lịch tách
Nên ghi vào sổ hoặc app: tổ nào tách ngày nào, tách ra tổ nào, tình trạng sau ba tháng.
Sau hai mùa, dữ liệu này cho biết đàn ở trại mình cần bao lâu để hồi — con số thật của vị trí và khí hậu nhà mình, chính xác hơn mọi khuyến nghị chung.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tách tổ sớm lại mất cả hai đàn?
Vì khi tách cả hai phần đều yếu đi — phần cũ mất quân và cấu trúc, phần mới thiếu gần như mọi thứ, cả hai phải xây lại bằng sáp và nhựa cây. Nếu đàn gốc chưa đủ mạnh thì không phần nào đủ sức phục hồi.
Dấu hiệu nào cho biết đàn sẵn sàng tách?
Cấu trúc kín gần hết thùng, ong bám cả mặt trong nắp, ra vào cửa rất dày buổi sáng, nhiều hũ mật đầy, khu ấu trùng rộng có buồng mới. Cần nhiều dấu hiệu cùng lúc chứ không phải một.
Nên tách tổ vào mùa nào?
Đầu mùa hoa rộ là tốt nhất vì cả hai phần có nguồn để phục hồi, trời ấm ổn định không mưa dầm không nắng gắt. Tránh trước mùa khan hoa và tránh mùa mưa bão vì đàn mới chưa kịp bịt kín thùng.
Một năm tách được mấy lần?
Một tới hai lần mỗi năm cho một đàn khoẻ là mức hợp lý ở Việt Nam. Đàn cần vài tháng để phục hồi hoàn toàn sau tách, và tách liên tục làm cả dòng đàn yếu dần qua các thế hệ.
Vì sao nên ghi lại lịch tách?
Vì sau hai mùa dữ liệu về tổ nào tách ngày nào và tình trạng sau ba tháng sẽ cho biết đàn ở trại mình cần bao lâu để hồi — con số thật của vị trí và khí hậu nhà mình, chính xác hơn mọi khuyến nghị chung.