Tách tổ ong dú không giống tách đàn ong mật. Không có cầu để nhấc sang thùng mới — cấu trúc là một khối dính vào thành thùng.
Chuẩn bị trước
- Thùng mới đã sẵn sàng — sạch, khô, không mùi lạ, kích thước vừa với đàn nhỏ
- Quét lớp sáp ong dú vào trong thùng mới nếu có, giúp đàn chấp nhận nhanh hơn
- Chân trụ và mái che đã dựng sẵn ở vị trí mới
- Dụng cụ sạch, không dính hoá chất, không mùi
- Chọn ngày — trời ấm, khô ráo, không phải ngày nắng gắt
- Chọn giờ — buổi sáng, khi trời đã ấm nhưng chưa nắng gắt
Bước 3 hay bị bỏ qua. Dựng trụ sau khi đã tách nghĩa là đàn mới phải chờ trong lúc đang yếu nhất.
Nguyên tắc chia
| Phần | Nguyên tắc |
|---|---|
| Ấu trùng | Chia để cả hai bên đều có ong non sắp nở |
| Hũ mật, hũ phấn | Chia cho phần mới đủ dự trữ ban đầu |
| Quân | Phần mới cần đủ quân để giữ nhiệt và canh cửa |
| Chúa | Chỉ một bên có chúa — bên kia phải tạo chúa mới |
| Sáp và cấu trúc | Cả hai bên đều cần một ít làm nền |
Điểm quan trọng nhất: bên không có chúa phải có ấu trùng đủ tuổi để đàn tạo chúa mới. Không có nguyên liệu đó thì bên đó chỉ teo dần rồi sập.
Làm nhanh và ít mở
- Làm gọn trong thời gian ngắn nhất — tổ mở lâu là mất nhiệt và mất ẩm
- Không cạo dọn thêm ngoài phần cần chia
- Giữ màng bao quanh khu ấu trùng càng nguyên càng tốt
- Đóng nắp ngay khi xong mỗi bên
Vị trí đặt đàn mới
Đây là chỗ nhiều người làm sai. Vì ong định vị theo vị trí:
- Đặt đàn mới gần đàn cũ thì ong sẽ bay về tổ cũ, đàn mới mất quân
- Đặt đủ xa — ngoài vùng điểm mốc quen thuộc
- Nếu buộc phải để gần, chấp nhận đàn mới sẽ yếu hơn dự tính và chia thêm quân bù
Ba tuần đầu sau tách
Đây là giai đoạn quyết định. Theo dõi mà không mở nắp:
- Có ong canh cửa không — không có là dấu hiệu xấu
- Có ong chở phấn về không — chỉ dấu quan trọng nhất, nghĩa là đang nuôi ấu trùng
- Ống cửa có được đắp lại không — đàn đang xây là tốt
- Ra vào có tăng dần không qua từng tuần
Nếu sau ba tuần vẫn không thấy ong chở phấn, bên đó nhiều khả năng không tạo được chúa. Đây là lúc cân nhắc nhập lại với đàn khác thay vì để nó teo dần.
Những chỗ hay hỏng
- Tách khi đàn chưa đủ mạnh — lỗi phổ biến nhất
- Bên không chúa thiếu ấu trùng đủ tuổi
- Đặt đàn mới quá gần đàn cũ
- Mở tổ quá lâu trong lúc thao tác
- Thùng mới còn mùi sơn hoặc gỗ mới
- Mở nắp kiểm tra liên tục trong ba tuần đầu vì sốt ruột
Ghi lại
Ghi vào sổ hoặc app: ngày tách, tổ mẹ, tổ con, bên nào giữ chúa, tình trạng từng tuần. Với vài đàn thì nhớ được; từ chục đàn trở lên thì không.
Câu hỏi thường gặp
Tách tổ ong dú khác tách đàn ong mật thế nào?
Không có cầu để nhấc sang thùng mới, vì cấu trúc tổ ong dú là một khối dính vào thành thùng. Phải chia trực tiếp phần ấu trùng, hũ mật, hũ phấn và quân sang thùng mới.
Bên không có chúa thì làm sao có chúa mới?
Phải có ấu trùng đủ tuổi để đàn tự tạo chúa mới. Không có nguyên liệu đó thì bên đó chỉ teo dần rồi sập, nên đây là điểm quan trọng nhất khi chia.
Đặt đàn mới ở đâu sau khi tách?
Đủ xa đàn cũ, ngoài vùng điểm mốc quen thuộc. Đặt gần thì ong sẽ bay về tổ cũ khiến đàn mới mất quân. Nếu buộc phải để gần thì chia thêm quân để bù.
Theo dõi đàn mới ba tuần đầu bằng cách nào?
Theo dõi mà không mở nắp: xem có ong canh cửa không, có ong chở phấn về không, ống cửa có được đắp lại không, và ra vào có tăng dần qua từng tuần không.
Sau ba tuần vẫn không thấy ong chở phấn thì sao?
Bên đó nhiều khả năng không tạo được chúa. Đây là lúc cân nhắc nhập lại với đàn khác thay vì để nó teo dần cho tới khi sập.