Dời tổ vài mét trong vườn còn rắc rối hơn chở đi mấy chục cây số. Nghe ngược đời nhưng có lý do rõ ràng.
Vì sao dời gần lại khó hơn dời xa
Ong đi kiếm ăn nhớ vị trí tổ bằng điểm mốc quanh vùng. Khi về, chúng bay tới đúng toạ độ cũ.
- Dời vài mét — điểm mốc vẫn còn, ong bay về chỗ cũ, không thấy tổ, lượn quanh rồi chết dần hoặc nhập đàn khác
- Dời rất xa — toàn bộ điểm mốc thay đổi, ong buộc phải định vị lại từ đầu và chấp nhận vị trí mới
Nghĩa là dời trong khoảng vài mét tới vài trăm mét là vùng nguy hiểm nhất — đủ gần để ong nhớ chỗ cũ, đủ xa để không tìm thấy tổ.
Dời gần: làm từng bước
Nếu buộc phải dời trong cùng khu vực:
- Dời từng đoạn rất ngắn mỗi lần — vài chục centimet
- Để vài ngày cho ong quen trước khi dời tiếp
- Dời vào chiều tối khi ong đã về hết
- Quan sát sáng hôm sau — ong có lượn tìm không
Cách này chậm nhưng giữ được quân. Dời một phát vài mét thì mất một phần đáng kể lớp ong đi kiếm ăn — mà đó chính là lớp ong già, lớp đang nuôi cả đàn.
Dời xa: chuẩn bị kỹ khâu vận chuyển
| Bước | Lưu ý |
|---|---|
| Chọn thời điểm | Chiều tối khi ong về hết; mùa mát, không nắng gắt |
| Bịt cửa | Bằng vật thoáng khí, không bịt kín gây ngạt |
| Cố định nắp | Chắc — nắp bung khi đang chở là hỏng |
| Giữ thùng thẳng | Cấu trúc dính vào thành, nghiêng lắc làm hũ mật vỡ |
| Đi êm | Rung xóc làm cấu trúc xô, đàn stress nặng |
| Đặt xong mở cửa | Mở ngay khi đã kê vững, để đàn ổn định trong đêm |
Rủi ro lớn nhất khi chở là hũ mật vỡ trong thùng — mật chảy ra làm ngập ấu trùng và dính ong. Đây là lý do phải giữ thùng thẳng và đi êm, đặc biệt với đàn đang nhiều mật.
Khi nào nên dời, khi nào không
Nên dời khi:
- Vị trí hiện tại có ruộng bắt đầu phun thuốc
- Cây che bóng bị chặt, tổ thành phơi nắng
- Chỗ đặt bị ngập hoặc sắp thay đổi mục đích sử dụng
- Nguồn hoa quanh vùng cạn hẳn
Không nên dời khi:
- Đàn đang yếu — không chịu nổi xáo trộn
- Mùa mưa bão hoặc nắng gắt đỉnh điểm
- Vừa tách đàn hoặc vừa thu hoạch
- Chỉ vì muốn xếp cho gọn mắt — lý do này không đáng
Sau khi dời
Theo dõi sát vài ngày đầu:
- Ong có ra vào bình thường không
- Có ong lượn tìm quanh chỗ cũ không
- Có mùi mật chảy từ cửa tổ không — dấu hiệu hũ vỡ
- Sau một tuần có ong chở phấn về không — dấu hiệu đàn đã ổn
Nên ghi lại ngày dời và vị trí cũ vào sổ hoặc app. Nếu đàn suy sau đó, biết được nguyên nhân có phải là chuyện dời hay không.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao dời tổ vài mét lại khó hơn chở đi xa?
Vì ong đi kiếm ăn nhớ vị trí tổ bằng điểm mốc quanh vùng. Dời vài mét thì điểm mốc vẫn còn, ong bay về chỗ cũ không thấy tổ rồi chết dần hoặc nhập đàn khác. Dời rất xa thì toàn bộ điểm mốc thay đổi nên ong buộc phải định vị lại từ đầu.
Buộc phải dời trong cùng khu vực thì làm sao?
Dời từng đoạn rất ngắn mỗi lần khoảng vài chục centimet, để vài ngày cho ong quen rồi mới dời tiếp, dời vào chiều tối khi ong đã về hết, và quan sát sáng hôm sau xem ong có lượn tìm không.
Rủi ro lớn nhất khi vận chuyển tổ ong dú là gì?
Hũ mật vỡ trong thùng, làm mật chảy ra ngập ấu trùng và dính ong. Vì cấu trúc dính vào thành thùng nên phải giữ thùng thẳng và đi êm, đặc biệt với đàn đang nhiều mật.
Bịt cửa tổ khi chở như thế nào?
Bằng vật thoáng khí, không bịt kín gây ngạt. Đồng thời phải cố định nắp thật chắc vì nắp bung khi đang chở là hỏng, và mở cửa ngay khi đã đặt kê vững để đàn ổn định trong đêm.
Khi nào không nên dời tổ?
Khi đàn đang yếu không chịu nổi xáo trộn, mùa mưa bão hoặc nắng gắt đỉnh điểm, vừa tách đàn hoặc vừa thu hoạch, và đặc biệt là chỉ vì muốn xếp cho gọn mắt — lý do này không đáng.