Nắng gắt không chỉ làm ong khó chịu. Sáp mềm ra thì cấu trúc tổ có thể sập — hũ mật vỡ, chảy xuống, đàn ngập trong mật của chính mình.
Nóng ảnh hưởng tới tổ thế nào
| Mức | Biểu hiện |
|---|---|
| Hơi nóng | Ong tụ ngoài cửa, quạt cánh nhiều |
| Nóng vừa | Đàn dồn sức chở nước về làm mát, giảm kiếm mật |
| Nóng gắt | Sáp mềm, cấu trúc yếu đi |
| Rất gắt | Hũ mật vỡ, mật chảy, đàn có thể sập |
Điểm cần nhớ: đàn phải trả giá bằng công lao động cho mọi mức nóng. Ong dành cho việc quạt mát và chở nước là ong không đi kiếm mật.
Nguyên nhân hay gặp
- Nắng chiếu thẳng lên nắp — thiếu mái che hoặc mái quá nhỏ
- Mái tôn đặt sát nắp — hấp nhiệt rồi truyền xuống, tệ hơn không mái
- Thùng bằng vật liệu dẫn nhiệt — tôn, nhựa mỏng
- Vách quá mỏng — không đủ cách nhiệt
- Đặt trên nền bê tông trống — nhiệt phản từ dưới lên
- Cây che bóng bị chặt — vị trí từng mát nay thành nắng gắt
Cách xử lý theo thứ tự ưu tiên
- Mái che rộng, cách nắp một khoảng — hiệu quả nhất, làm được ngay
- Che thêm bằng lưới hoặc tấm chắn phía tây — nắng chiều gay gắt nhất
- Chuyển sang thùng gỗ dày nếu đang dùng vật liệu dẫn nhiệt
- Trồng hoặc giữ cây bóng mát — giải pháp lâu dài
- Đặt nguồn nước sạch gần trại — đàn đỡ phải bay xa lấy nước
Điểm 5 hay bị bỏ qua. Trong nắng nóng đàn cần rất nhiều nước để làm mát, mà bán kính bay của ong dú chỉ vài trăm mét — nguồn nước gần là khác biệt thật.
Đừng làm những việc này
- Mở nắp cho thoáng — nghe hợp lý nhưng phá vỡ hệ điều hoà của đàn và mở cửa cho thiên địch
- Khoét thêm lỗ thông hơi — ong sẽ bịt lại, vô ích mà tạo lối cho kiến
- Xịt nước thẳng vào thùng — gây ẩm, sinh mốc
- Di chuyển tổ giữa trưa nắng — cộng thêm stress vào lúc đàn đã kiệt
Vùng nào cần chú ý nhất
- Tây Nguyên mùa khô — nắng gắt ban ngày, lạnh ban đêm, chênh lệch lớn
- Nam Trung Bộ — nắng nóng kéo dài, gió khô
- Đồng bằng vào cao điểm mùa khô — nhất là tổ đặt ở sân trống
Ở những nơi này, vách thùng nên dày hơn tiêu chuẩn dùng ở vùng nhiệt ổn định.
Theo dõi qua mùa
Nên ghi lại tổ nào có dấu hiệu quá nóng vào mùa nào — vị trí đặt tổ là thứ chỉ lộ ra sau một chu kỳ năm. Chỗ mát vào tháng ba có thể là chỗ nắng gắt vào tháng sáu khi mặt trời đổi góc.
Câu hỏi thường gặp
Nắng nóng gây hại gì cho tổ ong dú?
Ở mức nhẹ ong phải tụ ngoài cửa quạt cánh và chở nước về làm mát nên giảm kiếm mật. Ở mức gắt thì sáp mềm làm cấu trúc yếu đi, nặng hơn nữa thì hũ mật vỡ, mật chảy và đàn có thể sập.
Có nên mở nắp cho tổ thoáng khi trời nóng không?
Không. Nghe hợp lý nhưng nó phá vỡ hệ điều hoà nhiệt của đàn và mở cửa cho thiên địch. Cũng không nên khoét thêm lỗ thông hơi vì ong sẽ bịt lại, vô ích mà tạo lối cho kiến.
Cách chống nóng hiệu quả nhất là gì?
Mái che rộng đặt cách nắp một khoảng — hiệu quả nhất và làm được ngay. Sau đó là che thêm phía tây vì nắng chiều gay gắt nhất, và chuyển sang thùng gỗ dày nếu đang dùng vật liệu dẫn nhiệt.
Vì sao nên đặt nguồn nước gần trại?
Vì trong nắng nóng đàn cần rất nhiều nước để làm mát, mà bán kính bay của ong dú chỉ vài trăm mét. Nguồn nước sạch gần trại giúp đàn đỡ tốn sức bay xa.
Vùng nào cần chú ý chống nóng nhất?
Tây Nguyên mùa khô do chênh lệch nhiệt ngày đêm lớn, Nam Trung Bộ do nắng nóng kéo dài và gió khô, và đồng bằng vào cao điểm mùa khô nhất là tổ đặt ở sân trống. Ở những nơi này vách thùng nên dày hơn tiêu chuẩn.