Vấn đề ở vùng cao không phải nóng, cũng không phải lạnh. Là việc đàn phải chuyển từ nóng sang lạnh trong cùng một ngày, ngày này qua ngày khác.
Vì sao biên độ nhiệt bào mòn đàn
Đàn ong dú giữ nhiệt vùng nuôi ấu trùng tương đối ổn định. Khi bên ngoài dao động mạnh:
- Ban ngày — dồn sức làm mát: quạt cánh, chở nước về
- Ban đêm — dồn sức giữ ấm: tụ lại quanh vùng ấu trùng
- Cả ngày lẫn đêm đều tốn — không có khoảng nghỉ
Hệ quả không phải là đàn chết ngay, mà là đàn phát triển chậm hơn hẳn so với cùng loài ở vùng nhiệt ổn định. Ong dành cho điều hoà nhiệt là ong không đi kiếm ăn.
Vùng nào bị nhiều nhất
| Vùng | Đặc điểm |
|---|---|
| Tây Nguyên mùa khô | Trưa nắng gắt, đêm xuống rất mát |
| Vùng núi phía Bắc | Biên độ lớn, mùa đông còn thêm lạnh kéo dài |
| Cao nguyên Lâm Đồng | Mát quanh năm nhưng chênh lệch trong ngày rõ |
| Đồng bằng | Biên độ nhỏ hơn — vấn đề này nhẹ |
Cách giảm bớt
- Vách thùng dày hơn — biện pháp căn bản nhất. Gỗ dày làm chậm cả quá trình nóng lên lẫn nguội đi
- Tuyệt đối tránh vật liệu dẫn nhiệt — tôn, nhựa mỏng khuếch đại đúng vấn đề đang cần giải
- Thùng vừa với sức đàn — thể tích nhỏ dễ giữ nhiệt hơn
- Đặt nơi khuất gió — gió đêm rút nhiệt nhanh
- Mái che chắn nắng trưa — cắt bớt đỉnh nóng ban ngày
- Tránh đặt trên nền bê tông trống — nóng gắt ban ngày, nguội nhanh ban đêm
Điểm 1 và 2 giải quyết phần lớn vấn đề. Ba điểm còn lại là bù thêm, không thay thế được vật liệu đúng.
Đừng dùng thiết bị sưởi
Có người nghĩ tới đèn sưởi hoặc nguồn nhiệt nhân tạo. Không nên:
- Nhiệt cục bộ không giống nhiệt đều — đàn không đọc được và có thể phản ứng sai
- Rủi ro cháy với thùng gỗ và sáp
- Phụ thuộc điện — mất điện một đêm lạnh là hỏng
- Không giải quyết gốc — vấn đề nằm ở vật liệu thùng
Chọn giống phù hợp
Cách bền nhất ở vùng cao: lấy đàn giống từ trại trong cùng vùng khí hậu. Đàn đã quen với biên độ nhiệt ở đó thích nghi tốt hơn nhiều so với đàn chở từ đồng bằng lên.
Đây cũng là lý do nên ghi lại nguồn gốc từng tổ — sau vài mùa sẽ thấy rõ đàn từ đâu sống tốt ở vùng của mình.
Câu hỏi thường gặp
Chênh lệch nhiệt ngày đêm ảnh hưởng đàn thế nào?
Đàn phải dồn sức làm mát ban ngày và giữ ấm ban đêm, không có khoảng nghỉ. Hệ quả không phải chết ngay mà là phát triển chậm hơn hẳn, vì ong dành cho điều hoà nhiệt là ong không đi kiếm ăn.
Cách giảm biên độ nhiệt trong tổ hiệu quả nhất là gì?
Vách thùng dày hơn — gỗ dày làm chậm cả quá trình nóng lên lẫn nguội đi. Và tuyệt đối tránh tôn, nhựa mỏng vì chúng khuếch đại đúng vấn đề đang cần giải.
Có nên dùng đèn sưởi cho tổ ong dú không?
Không nên. Nhiệt cục bộ không giống nhiệt đều nên đàn có thể phản ứng sai, có rủi ro cháy với thùng gỗ và sáp, phụ thuộc điện nên mất điện một đêm lạnh là hỏng, và không giải quyết gốc vốn nằm ở vật liệu thùng.
Vùng nào ở Việt Nam bị chênh lệch nhiệt nhiều nhất?
Tây Nguyên mùa khô với trưa nắng gắt đêm xuống rất mát, vùng núi phía Bắc có biên độ lớn cộng thêm mùa đông lạnh kéo dài, và cao nguyên Lâm Đồng mát quanh năm nhưng chênh lệch trong ngày rõ.
Nên lấy giống ong dú từ đâu khi nuôi ở vùng cao?
Từ trại trong cùng vùng khí hậu. Đàn đã quen với biên độ nhiệt ở đó thích nghi tốt hơn nhiều so với đàn chở từ đồng bằng lên. Nên ghi lại nguồn gốc từng tổ để sau vài mùa thấy rõ đàn từ đâu sống tốt.