Thùng có khoang đệm trước cửa tổ ong dú: làm sao cho đúng

Khoang đệm là một ngăn nhỏ, thường sâu năm đến tám phân, nằm giữa lỗ cửa thùng và khoang chính chứa khối tổ. Hai khoang thông nhau qua một lỗ nhỏ trên vách ngăn. Ong ra vào phải đi qua khoang đệm, nên kiến, ruồi hay gió lùa lọt qua cửa vẫn còn một lớp chặn nữa trước khi tới buồng con và hũ mật. Với nhà nuôi ở nơi nhiều kiến, nhiều gió, đây là chi tiết rẻ mà đáng làm.

Khoang đệm giải quyết chuyện gì?

Kiến và ruồi

Kiến vào tổ ong dú thường theo đường cửa. Một đàn mạnh dùng nhựa dính và quân gác để chặn, nhưng đàn yếu hay đàn mới tách thì không đủ quân. Khi có khoang đệm, kiến lọt qua cửa ngoài sẽ gặp một khoảng trống, rồi một lỗ nhỏ thứ hai có ong gác tập trung. Ong dú quen bịt lỗ bằng nhựa dính; lỗ càng nhỏ chúng càng dễ giữ. Ruồi cũng vậy: ruồi đẻ được vào khoang đệm thì giòi chỉ có rác để ăn, khó lấn sang khối buồng.

Gió lùa và mưa tạt

Ở vùng gió mùa đông bắc miền Bắc, gió Lào miền Trung hay gió chướng miền Tây, gió thổi thẳng vào cửa tổ làm khối buồng mất nhiệt hoặc khô nhanh. Lỗ cửa ngoài và lỗ vách ngăn đặt lệch nhau làm gió phải bẻ hướng, mất đà trong khoang đệm. Mưa tạt cũng chỉ ướt khoang đệm, không ướt khối tổ.

Chỗ để rác và chỗ quan sát

Nhiều đàn tự dùng khoang đệm làm chỗ chứa rác chờ khiêng ra. Người nuôi mở nắp khoang đệm là xem được rác, xác ong, kiến, ruồi mà không phải mở nắp khoang chính. Đây là lợi ích ít ai nghĩ tới lúc đóng thùng nhưng dùng rất thường.

Kích thước nên làm

Con số trên là khoảng thường dùng cho các loài ong dú phổ biến trong nước, thân dài cỡ bốn, năm milimét. Loài to hơn, như một số dòng ong dú đen ở rừng, nên nới cỡ lỗ lên. Thùng nhỏ dùng làm tổ giống thì khoang đệm năm phân là đủ. Thông số chung về chiều dài, chiều rộng thùng có ở mục Thùng nuôi: kích thước và thiết kế.

Đóng vách ngăn: các bước

1. Cắt tấm vách vừa khít lòng thùng, thử đặt vào thấy không lọt sáng ở bốn cạnh.
2. Khoan lỗ thông. Đánh nhẵn mép lỗ bằng giấy ráp để ong không bị xước cánh khi chui.
3. Cố định vách bằng hai rãnh xẻ ở hai vách hông thùng, hoặc bằng nẹp gỗ nhỏ đóng đinh. Rãnh tốt hơn vì sau này rút vách ra được.
4. Không dùng keo dán có mùi để gắn vách. Nếu cần bịt khe, dùng sáp ong dú cũ của chính trại.
5. Làm nắp khoang đệm riêng, rộng đúng khoang. Nắp khoang chính và nắp khoang đệm khớp mép nhau, chèn bằng nẹp để không hở.
6. Đặt thùng thử ngoài nắng một hai ngày trước khi cho ong vào, để gỗ hết hơi ẩm và xem có cong vênh không.

Những lỗi hay gặp

• Lỗ vách ngăn thẳng hàng với cửa ngoài. Gió và ánh sáng xuyên thẳng vào khoang chính, khoang đệm mất tác dụng.
• Khoang đệm quá rộng. Đàn xây hũ mật vào khoang đệm, rồi xây luôn buồng. Khoang đệm thành khoang thứ hai, mở nắp ra là phá tổ.
• Lỗ vách ngăn quá to. Không còn là chỗ chặn, ong gác dàn mỏng, kiến vẫn lọt.
• Nắp khoang đệm liền nắp khoang chính. Mở xem rác cũng phải mở cả thùng, mất lợi thế.
• Đáy khoang đệm thấp hơn đáy khoang chính. Nước mưa tạt đọng lại thành vũng ngay lối đi. Đáy nên phẳng hoặc dốc nhẹ ra cửa.

Có cần khoang đệm cho mọi thùng không?

Không bắt buộc. Thùng đứng nhỏ đặt dưới mái hiên kín gió, ở vùng ít kiến, đàn mạnh thì cửa thẳng vẫn ổn. Khoang đệm đáng làm nhất cho:

• Thùng nhận tổ con mới tách, khi đàn còn mỏng quân.
• Trại đặt sát vườn cây ăn trái có kiến vàng, kiến đen làm tổ trên cây.
• Thùng đặt nơi gió thổi thẳng vào cửa không xoay được.
• Thùng nuôi để bán giống, vì khoang đệm giúp chở đi xa đỡ xóc gió và người mua mở xem dễ hơn.

Thêm khoang đệm cho thùng cũ đang có ong

Không cưa vách thùng đang có đàn. Cách nhẹ nhàng hơn là gắn một hộp nhỏ ra phía ngoài cửa thùng: hộp gỗ sâu khoảng năm phân, một mặt áp vào vách thùng có cửa, mặt đối diện khoét lỗ cửa mới lệch so với cửa cũ. Ống cửa ong đã xây có thể phải cắt bớt cho hộp áp sát; cắt vào chiều mát, đàn sẽ xây lại ống cửa mới trong vài ngày. Hộp gắn ngoài có thêm cái lợi là tháo ra dễ khi chở tổ.

Theo dõi khoang đệm sau khi dùng

Hai tuần đầu, mở nắp khoang đệm vài lần xem đàn dùng nó thế nào. Bình thường ong sẽ trét nhựa quanh lỗ vách ngăn thành một vành sậm màu, có khi kéo dài thành ống ngắn. Nếu thấy đàn bắt đầu xây hũ trong khoang đệm, cạo nhẹ ngay khi hũ còn rỗng, đừng chờ có mật. Ghi chú vào thẻ tổ là thùng có khoang đệm để người khác kiểm không nhầm. Mẫu thẻ có ở mục Đánh mã và quản lý từng tổ.

Việc nên làm ngay

Đi một vòng trại, đánh dấu những tổ có kiến bò quanh cửa hoặc cửa hứng gió thẳng. Với mỗi tổ đó, đo lòng thùng và đóng sẵn một hộp đệm gắn ngoài. Lắp vào buổi chiều, ghi ngày lắp. Hai tuần sau so lượng kiến, xác ong quanh cửa với trước khi lắp.