Từ chục tổ trở lên, trí nhớ không phân biệt nổi tổ nào là tổ nào. Mã tổ là thứ phải có trước khi cần — đặt mã khi đã có ba chục tổ thì việc gán ngược lịch sử là bất khả.
Mã dùng để làm gì
- Nối mọi ghi chép về một tổ — ngày tách, sự cố, thu hoạch, thay thùng
- Biết tổ nào là con của tổ nào — theo dõi dòng đàn
- Phân biệt khi có nhiều vị trí
- Giao việc cho người khác mà không cần chỉ tay
Nguyên tắc đặt mã
| Nguyên tắc | Vì sao |
|---|---|
| Không bao giờ dùng lại mã cũ | Tổ chết thì mã chết theo — dùng lại là trộn lịch sử hai đàn |
| Có phần chỉ vị trí | Đọc mã biết ngay tổ ở đâu |
| Số tăng dần, không theo thứ tự xếp | Xếp lại thùng thì mã không đổi |
| Đủ chữ số dự phòng | Trại lớn lên không phải đổi hệ mã |
| Đọc được bằng mắt từ xa | Đi tuần không phải ghé sát |
Nguyên tắc đầu là quan trọng nhất và hay bị vi phạm nhất — thùng cũ dùng lại cho đàn mới, người nuôi tiện tay giữ nguyên mã. Từ đó lịch sử hai đàn trộn vào nhau và dữ liệu mất giá trị.
Gắn mã ở đâu trên thùng
- Gắn vào thân thùng, không phải nắp — nắp có thể bị đổi giữa các thùng khi làm việc
- Mặt trước hoặc mặt bên, chỗ nhìn thấy khi đi tuần
- Chịu được mưa nắng — chữ phai sau một mùa là vô dụng
- Không dùng vật liệu có mùi gần cửa tổ
- Đủ lớn để đọc mà không phải cúi sát
Mã và việc tách đàn
Khi tách, phần mới nhận mã mới, và ghi lại tổ mẹ là tổ nào. Sau vài năm, dữ liệu này cho biết:
- Dòng nào cho đàn khoẻ — đáng ưu tiên nhân tiếp
- Dòng nào hay có vấn đề
- Một tổ mẹ tách được bao nhiêu lần mà vẫn khoẻ
Đây là loại thông tin chỉ có được nếu ghi từ đầu. Không ai dựng lại được sau ba năm.
Ghi gì cho mỗi tổ
- Ngày lập tổ và nguồn gốc — tách từ tổ nào, hay mua từ đâu
- Vị trí đặt và ngày dời nếu có
- Thùng — kích thước, vật liệu, thùng mới hay tái sử dụng
- Sự cố — ngày và nguyên nhân
- Tách — ngày, tách ra tổ nào
- Thu hoạch — ngày, lượng
- Ngày kết thúc nếu đàn sập, kèm nguyên nhân
Sổ tay hay app
- Dưới mười tổ — sổ tay đủ, miễn là ghi đều
- Từ vài chục tổ — cần app quản lý, vì tra chéo trong sổ giấy quá chậm
- Nhiều vị trí, nhiều người làm — app là bắt buộc, để mọi người ghi vào cùng một chỗ
Điểm quyết định không phải công cụ mà là ghi ngay lúc thấy. Ghi sau khi về nhà thì một nửa chi tiết đã mất, và ghi cuối tuần thì gần như không còn gì.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không được dùng lại mã của tổ đã chết?
Vì dùng lại là trộn lịch sử hai đàn vào nhau, làm dữ liệu mất giá trị. Đây là nguyên tắc hay bị vi phạm nhất khi thùng cũ được dùng lại cho đàn mới và người nuôi tiện tay giữ nguyên mã.
Nên gắn mã tổ ở đâu?
Gắn vào thân thùng chứ không phải nắp, vì nắp có thể bị đổi giữa các thùng khi làm việc. Đặt ở mặt trước hoặc mặt bên chỗ nhìn thấy khi đi tuần, chịu được mưa nắng, và đủ lớn để đọc mà không phải cúi sát.
Khi tách đàn thì đặt mã thế nào?
Phần mới nhận mã mới và ghi lại tổ mẹ là tổ nào. Sau vài năm dữ liệu này cho biết dòng nào cho đàn khoẻ đáng ưu tiên nhân tiếp, dòng nào hay có vấn đề, và một tổ mẹ tách được bao nhiêu lần mà vẫn khoẻ.
Mỗi tổ cần ghi những gì?
Ngày lập tổ và nguồn gốc, vị trí đặt và ngày dời, thông tin thùng gồm kích thước vật liệu và mới hay tái sử dụng, các sự cố kèm ngày và nguyên nhân, các lần tách, các lần thu hoạch, và ngày kết thúc nếu đàn sập kèm nguyên nhân.
Dùng sổ tay hay app quản lý?
Dưới mười tổ thì sổ tay đủ. Từ vài chục tổ cần app vì tra chéo trong sổ giấy quá chậm. Nhiều vị trí nhiều người làm thì app là bắt buộc. Nhưng điểm quyết định không phải công cụ mà là ghi ngay lúc thấy.