Đàn mất chúa: nhận ra sớm và các lựa chọn còn lại

Đàn mất chúa vẫn ra vào bình thường một thời gian. Ong đi kiếm mật, vẫn canh cửa, nhìn từ ngoài không có gì lạ. Đó là lý do người nuôi thường nhận ra quá muộn.

Vì sao mất chúa gần như là mất đàn

• Chúa là nguồn duy nhất sinh ong mới — không có trứng thì không có lớp thay thế
• Ong dú tạo chúa mới chậm và không phải lúc nào cũng thành công
• Đàn teo theo tốc độ ong già chết — không có gì bù vào
• Sau vài tuần khó cứu dù ghép thêm ong

Dấu hiệu sớm nhất

Chỉ dấu duy nhất đáng tin ở giai đoạn sớm là ong chở phấn. Phấn là thức ăn của ong non — không nuôi ấu trùng thì đàn không cần phấn nữa, nên ngừng chở gần như ngay lập tức.

Đây là lý do ghi có/không chở phấn vào nhật ký mỗi lần đi tuần là việc đáng làm nhất trong toàn bộ ghi chép.

Xác nhận bằng cách mở nắp

Nếu nhiều ngày không thấy phấn, đây là lý do chính đáng để mở nắp. Nhìn:

• Khu ấu trùng còn buồng mới không — không có buồng mới là dấu hiệu rõ
• Khu ấu trùng đang teo lại không
• Có dấu hiệu đàn đang tạo chúa mới không

Làm nhanh, đóng nắp ngay. Tổ mở lâu là mất nhiệt và mất ẩm — đàn đang yếu càng không chịu được.

Các lựa chọn còn lại

1. Chờ đàn tự tạo chúa — chỉ khả thi nếu còn ấu trùng đủ tuổi và đàn còn đủ mạnh. Theo dõi phấn về trong ba tuần.
2. Nhập vào đàn khác có chúa — cứu được quân, thực tế nhất khi đàn đã yếu
3. Chấp nhận mất — khi đàn đã quá yếu, dọn thùng và dùng lại cho đợt tách sau

Lựa chọn 2 là lựa chọn thực tế nhất trong hầu hết trường hợp. Một đàn khoẻ hơn nhờ thêm quân tốt hơn hai đàn cùng chết.

Thời điểm quyết định

Đừng chờ quá lâu. Mỗi tuần trôi qua là quân ít đi và giá trị của việc nhập giảm dần.

Mốc thực tế: nếu sau ba tuần không thấy phấn về, khả năng đàn tự tạo được chúa đã rất thấp — đây là lúc chuyển sang phương án nhập.

Nguyên nhân mất chúa

Biết nguyên nhân để tránh lặp lại:

• Chúa già — tự nhiên, khó tránh
• Mở nắp thao tác mạnh — chúa có thể bị thương
• Vận chuyển xóc — nhất là chở đường dài
• Tách đàn sai — bên không chúa thiếu ấu trùng đủ tuổi
• Thuốc trừ sâu trong bán kính bay
• Thiên địch vào tới khu ấu trùng

Ba nguyên nhân giữa đều là do người — và đều tránh được bằng cách làm nhẹ tay, chở êm, và tách đúng lúc đúng cách.

Câu hỏi thường gặp